Blog / Ranta Karşı İnsanı ve Doğayı İnşa Etmek: Yürüyen Köşk

Ranta Karşı İnsanı ve Doğayı İnşa Etmek: Yürüyen Köşk’ün Gölgesinde Bir Sosyal Demokrasi Vizyonu

Bugün Türkiye’de "inşaat" kelimesi, ne yazık ki barınma hakkını, mühendislik harikalarını veya toplumsal kalkınmayı çağrıştırmıyor. Aksine, aklımıza ilk gelenler; doğanın talan edilmesi, bir avuç müteahhide peşkeş çekilen kıyılar, depremlerde mezara dönüşen kağıttan binalar ve bitmek bilmeyen bir "rant" ekonomisi oluyor. Ülkenin dört bir yanı şantiyeye çevrilirken, betonlaşma bir gelişmişlik göstergesi değil, sermaye transferinin en acımasız aracı haline gelmiş durumda. Oysa inşa etmek, salt beton dökmek değildir; bir yaşamı, bir toplumu ve güvenli bir geleceği kurgulamaktır.

Sosyal demokrasinin temel ilkeleri olan eşitlik, adalet ve dayanışma, kamusal alanın ve şehirlerin nasıl inşa edileceğiyle doğrudan ilgilidir. Şehirler, sadece rant üretilen alanlar değil; insanların nefes aldığı, sosyalleştiği ve doğayla uyum içinde yaşadığı mekanlar olmalıdır. İşte tam bu noktada, bugünün kar hırsıyla gözü dönmüş inşaat politikalarına karşı, Cumhuriyetin kurucu felsefesinden ve Mustafa Kemal Atatürk’ten öğreneceğimiz çok büyük bir mühendislik ve doğa etiği dersi var: Yürüyen Köşk.

Bir Dal İçin Yerinden Oynayan Bina

1930 yılında, Yalova’daki Millet Çiftliği’nde bulunan köşkün çatısına ulu bir çınar ağacının dalları zarar vermeye başlamıştı. Dönemin bahçıvanları ve görevlileri, en kolay ve maliyetsiz yolu seçerek ağacın dallarını kesmek için Atatürk’ten izin istediler. Ancak Atatürk’ün yanıtı, bugünün rant odaklı zihniyetine atılmış tarihi bir tokat niteliğindeydi: "Ağaç kesilmeyecek, bina kaydırılacak" .

Bu sadece çevreci bir refleks değil, aynı zamanda ilerici bir mühendislik vizyonuydu. İstanbul Belediyesi Fen İşleri yola koyuldu; binanın temellerine inildi, İstanbul’dan getirilen tramvay rayları temelin altına yerleştirildi ve koskoca bina, ağaca zarar vermemek için 4.80 metre kaydırıldı . Bugün üç kuruşluk kar için ormanları yok eden, zeytinlikleri maden sahasına çeviren, dere yataklarına imar affı çıkaran anlayış ile; bir tek çınar dalı için binayı raylar üzerinde yürüten anlayış arasındaki uçurum, aslında Türkiye’nin aydınlık ve karanlık yüzleri arasındaki uçurumdur.

Sonuç: Toplumcu Mühendislik

Sosyal demokrasi, tam da bu "Yürüyen Köşk" vizyonunu yeniden var etme mücadelesidir. İnşaat mühendisliğinin ve mimarinin, doğayı tahrip eden bir silah olmaktan çıkarılıp, kamunun yararına sunulmasıdır. Güvenli barınmanın temel bir insan hakkı olduğunu savunarak, lüks ve boş duran rezidanslar yerine, dar gelirli vatandaşlar için depreme dayanıklı sosyal konutlar inşa etmektir.

Gençler ve geleceği kuracak olanlar olarak, bilimden ve toplumcu düşünceden sapmış bu beton ekonomisine mahkum değiliz. Doğayı ranta kurban eden bu sisteme karşı, kamucu bir mühendisliği ve halkçı bir kentleşmeyi savunmak zorundayız. Atatürk’ten miras kalan o çınar ağacı hürmeti ve bilimsel yaklaşım, bugün bizlerin sosyal demokrat bir Türkiye inşa ederken atacağımız en sağlam temeldir.

Unutmayalım ki; bir ülkeyi gerçekten inşa etmek, onun sadece binalarını değil, adaletini, eşitliğini ve doğaya olan saygısını da temellendirmektir.